Christian Dotremont (1922–1979) was de theoretische motor en literaire spil van de Cobra-beweging. Reeds tijdens de vroege jaren 1940 kwam hij in Parijs in contact met surrealistische kunstenaars en dichters, wat resulteerde in zijn manifest Le Surréalisme révolutionnaire (1947), waarin hij pleitte voor een collectieve, experimentele en maatschappelijk geëngageerde kunstpraktijk. Deze ideeën vormden een directe aanloop naar Cobra, de kunstenaarsbeweging en het gelijknamige tijdschrift waarvan hij in 1948 medeoprichter was en waarin hij als redacteur en auteur een cruciale rol speelde. Dotremont stimuleerde interdisciplinair experiment en creëerde ontmoetingsplekken in zijn woning in de Brusselse Rue de la Paille en later Les Ateliers du Marais, waar de internationale kunstenaars uit de Cobrabeweging collectieve werken realiseerden,  zoals de peinture-mots. Na het uiteenvallen van Cobra bleef hij samenwerken met kunstenaars en ontwikkelde hij vanaf 1962 zijn zogenaamde  ‘logogrammen’, werken waarin schrijven en tekenen samenvallen. Beïnvloed door zijn belangstelling voor Oost-Aziatische kalligrafie wil Dotremont via zijn logogrammen de leesbare betekenis van woorden overstijgen ten gunste van een visuele, lichamelijke ervaring van het schrift.

Het logogram Sans titre (dans le cirque noyé de ma carrée…) (1977), uitgevoerd in inkt en potlood op papier, behoort tot de vijfentwintig-delige reeks J’écris donc je crée, die leest als een poëtische roman, over Dotremonts alter ego Logogus en diens geliefde Gloria. De reeks werd oorspronkelijk uitgegeven in een luxe-editie van vijfendertig oplagen van losse folio’s in een grijze linnen cassette op een draagplaat. Het vijfentwintig-delige logogram werd vergezeld van een inleiding door Freddy de Vree, een theoretische verklaring door Dotremont in het Frans en een Nederlandse vertaling door Hugo Claus. Vijfentwintig genummerde exemplaren van deze uitgave waren voorzien van een afhaalbare rol met daarin één origineel, genummerd en gesigneerd fragment in Chinese inkt en potlood. Vandenhove bewaart het 5de originele fragment uit het logogram.

De spontane, ogenschijnlijk onleesbare tekens vormen een ritmisch spoor van de hand over het blad, waarbij de energie van het schrijven belangrijker wordt dan de semantische inhoud. Het werk nodigt de beschouwer niet uit tot lezen maar tot kijken: schrift wordt beeld, terwijl de fysieke beweging van de hand als een performatief element in het oppervlak aanwezig blijft. De zwarte inktlijnen variëren in densiteit en snelheid, waardoor een dynamisch spanningsveld ontstaat tussen controle en improvisatie. De vierkante bladspiegel benadrukt de autonomie van het logogram als visueel object. Toch blijft de band met de lineaire logica van taal voelbaar, doordat Dotremont onder het logogram in potlood de verbeelde zin uit J’écris donc je crée neerschrijft. 

Griet Bonne, Joséphine Vandekerckhove