De in Hongarije geboren Franse schilder Simon Hantaï (1922-2008) experimenteert na de Tweede Wereldoorlog met een surrealistisch geïnspireerd automatisme alsook met diverse vormen van materieschilderkunst. Hij hanteert daarbij allerhande technieken zoals collage, sjabloneren, grattage, decalcomanie, stempelen en frottage. Vanaf de late jaren 1950 treedt hij op de voorgrond met zijn zogenaamde ‘plooi’-schilderijen, die het resultaat vormen van het plooien van het canvas op een regelmatige ofwel geheel chaotische wijze. Door het beschilderde doek te plooien ontstaan als het ware afdrukken van het beeld, soms in de vorm van een dicht, onregelmatig netwerk van lijnen, soms in een regelmaat van bijna geometrische vormen die zich aftekenen tussen de witte uitsparingen. Hantaï combineert met zijn techniek van de ‘pliage’ niet alleen een surrealistisch automatisme met de all-over structuren van de Amerikaanse abstract expressionisten, hij verzoent ook de spontaneïteit en interesse in toevalsfactoren van de lyrische abstractie met de voorkeur voor een systematische ordening in de geometrische abstracte kunst of de Minimal art.

In de zomer van 1969 begon Hantaï aan zijn reeks ‘études’, een eerbetoon aan de invloedrijke dichter Pierre Reverdy. Met een nieuwe techniek kon hij achtergronden elimineren en experimenteren met pure kleuren, een verschuiving voorbij zijn ‘tactiele’ benadering. Het resultaat was een weelderig kleurgebruik, een wit canvas, en een expansieve Pollock-achtige ruimte die het doek tot aan de rand vulde.

De serie kenmerkt zich door een verfrommeld canvas, regelmatig gevouwen en voorzien van monochrome verf. Door het ontvouwen ontstaan onregelmatige grote witte (kleurloze) vormen, wat resulteert in een fascinerende combinatie van textuur en kleur. Scherp en grillig roepen de vormen herinneringen op aan Hantaï’s vroegere pliage-serie ‘Mariales’, waar duizenden witte vogels met hun vleugels lijken te slaan in een te klein oppervlak.

In de Vandenhove-collectie bevinden zich twee werken uit de ‘études’-serie, beide zeefdrukken op papier, waarvan één in zwart-wit en de andere in blauw-wit. Hantaï combineert zeefdruk en pliage, waarbij beide technieken repetitieve principes en spiegelingen hanteren om subtiele variaties te creëren. De zeefdrukken tonen een omkering van de figuur/grond-relatie, waarbij de ruimte niet eenduidig kan worden gelezen.

Hanne Mannens, Steven Jacobs