De in Hongarije geboren Franse schilder Simon Hantaï (1922-2008) experimenteert na de Tweede Wereldoorlog met een surrealistisch geïnspireerd automatisme alsook met diverse vormen van materieschilderkunst. Hij hanteert daarbij allerhande technieken zoals collage, sjabloneren, grattage, decalcomanie, stempelen en frottage. Vanaf de late jaren 1950 treedt hij op de voorgrond met zijn zogenaamde ‘plooi’-schilderijen, die het resultaat vormen van het plooien van het canvas op een regelmatige ofwel geheel chaotische wijze. Door het beschilderde doek te plooien ontstaan als het ware afdrukken van het beeld, soms in de vorm van een dicht, onregelmatig netwerk van lijnen, soms in een regelmaat van bijna geometrische vormen die zich aftekenen tussen de witte uitsparingen. Hantaï combineert met zijn techniek van de ‘pliage’ niet alleen een Surrealistisch automatisme met de all-over structuren van de Amerikaanse abstract expressionisten, hij verzoent ook de spontaneïteit en interesse in toevalsfactoren van de lyrische abstractie met de voorkeur voor een systematische ordening in de geometrische abstracte kunst of de Minimal Art.

De Tabula-Serie (1973-1982), naar het Latijnse woord voor tafel, markeert een opmerkelijk hoofdstuk in Hantaï’s verkenning van de pliage, waarbij hij een strakkere organisatie van het vouwproces resulteert in een regelmatig raster. Hantaï organiseerde het vouwen van het doek volgens een gelijkmatig rooster, wat resulteert in een intrigerende verzameling eenkleurige vierkanten, gescheiden door ongeverfde ‘ademruimtes’.

De monumentale, minimalistische abstracte werken uit de serie dragen de sporen aan de herinnering van het vierkante patroon op het traditionele schort van Hantaï’s moeder, Anna. De pliage-methode werd immers geïnspireerd door een foto van zijn moeder met een schort waarin de plooien van een strijkijzer nog zichtbaar waren. Hantaï beschouwt het vouwproces als een objectiverende handeling die hem in staat stelt zichzelf te vergeten.

Binnen de Vandenhove-collectie bevinden zich meerdere werken uit de Tabula-serie, waarvan één met acryl op doek en de anderen als zeefdrukken. De variëteit in deze werken, met zowel strak geordende vierkanten als vormen die schilderijen in schilderijen suggereren, weerspiegelt de onvoorspelbaarheid die inherent is aan het vouwproces van het canvas.

Een intens blauw domineert de werken en fungeert als obsessief thema. Hantaï combineert zeefdruk en pliage, waarbij beide technieken repetitieve principes en spiegelingen hanteren om subtiele variaties te creëren. De zeefdrukken tonen een omkering van de figuur/grond-relatie, waarbij de ruimte niet eenduidig kan worden gelezen.

Hanne Mannens, Steven Jacobs