De Belgische kunstenaar Jean-Paul Laenen (1931–2012) begon zijn artistieke traject in de direct naoorlogse jaren en legde zich in 1956 vanuit de schilderkunst toe op de beeldhouwkunst, het medium dat het verdere verloop van zijn carrière zou domineren. Laenens oeuvre ontwikkelde zich via opeenvolgende ‘verschuivingen’: van figuratie naar abstractie en opnieuw naar figuratie, op vlak van schaal van klein naar groot, en tot slot van architectonische sculptuur naar stedenbouwkundige interventies. Het experiment rond het doorgronden, betrekken, vormgeven en waarnemen van ruimte bleef doorheen zijn oeuvre de rode draad.

Overtuigd van een gemeenschapskunst vond Laenen vooral aansluiting bij de erfenis van de constructivistische beweging, zoals ontwikkeld door de Russische avant-garde, het Bauhaus en De Stijl. In deze traditie deelde hij met Charles Vandenhove een interesse in de interactie tussen architectuur en beeldende kunsten. Gedurende zijn carrière werkte de kunstenaar samen met verschillende architecten, onder wie Roger Bastin, Alfons Hoppenbrouwers en b0b Van Reeth, maar nooit met Vandenhove.

Homo Sapiens is een van Laenens eerste bronzen sculpturen, die hij in 1960 in een (vermoedelijke) oplage van drie realiseerde en eigenhandig tot hoogglans polijstte. Eén exemplaar werd in 1969 door het echtpaar Marte en Ernst Schoffeniels aan Charles Vandenhove geschonken als blijk van waardering, na de oplevering van hun nieuwe woonst in Olne (Maison Schoffeniels, 1967–69) die hij voor hen had ontworpen.

De bronzen sculptuur betekende voor Laenen een bevrijding van het ‘traditionele’ materiële volume, dat zijn eerdere hout- en steensculpturen nog beperkte. In het werken met metaal ervaarde hij bovendien een ‘revelatie’ van het licht: het materiaal kan zowel licht absorberen als reflecteren. Deze ontdekkingen boden een eerste antwoord op zijn streven om de massa te doorbreken en de ruimte te betrekken. Door de hoogglanspolijsting reflecteert het oppervlak niet alleen het licht, maar spiegelt het ook de omgevingsruimte, die zo visueel in het werk wordt opgenomen. De inzichten die uit Homo Sapiens voortkwamen, zouden bepalend blijken voor het verdere verloop van zijn carrière en het experimentele onderzoek dat zijn werk in de jaren zestig zou domineren.

Stijn Verheyen