De Belgische kunstenaar Jean-Paul Laenen (1931–2012) begon zijn artistieke traject in de direct naoorlogse jaren en legde zich in 1956 vanuit de schilderkunst toe op de beeldhouwkunst, het medium dat het verdere verloop van zijn carrière zou domineren. Laenens oeuvre ontwikkelde zich via opeenvolgende ‘verschuivingen’: van figuratie naar abstractie en opnieuw naar figuratie, op vlak van schaal van klein naar groot, en tot slot van architectonische sculptuur naar stedenbouwkundige interventies. Het experiment rond het doorgronden, betrekken, vormgeven en waarnemen van ruimte bleef doorheen zijn oeuvre de rode draad.

Overtuigd van een gemeenschapskunst vond Laenen vooral aansluiting bij de erfenis van de constructivistische beweging, zoals ontwikkeld door de Russische avant-garde, het Bauhaus en De Stijl. In deze traditie deelde hij met Charles Vandenhove een interesse in de interactie tussen architectuur en beeldende kunsten. Gedurende zijn carrière werkte de kunstenaar samen met verschillende architecten, onder wie Roger Bastin, Alfons Hoppenbrouwers en b0b Van Reeth, maar nooit met Vandenhove.

Hortasme 1 werd door Laenen aan Vandenhove geschonken nadat de architect op 7 september 1974 het atelier en de woonst van de kunstenaar in Mechelen had bezocht. De zeefdruk maakt deel uit van de twee iteraties van de gelijknamige reeks, al bestaat er daarnaast nog een derde, formeel sterk afwijkende variant.

Geïnspireerd door de Art Nouveau architectuur van Victor Horta onderzoekt Laenen in deze reeks het vorm- en ruimtescheppende vermogen van de lijn. De directe beheersing van de lijn speelde reeds een centrale rol in zijn schilderkunst, maar krijgt in de reeks Hortasme een uitgesproken ruimtelijke functie: de lijn wordt een actief middel dat de ruimte vormt, opent, structureert en richting geeft – een principe dat uit zijn sculpturale praktijk voortkomt. De zeefdruk toont zo een organische metamorfose van een architecturaal beeld. Kleur beschouwde Laenen daarbij niet als toevoeging, maar als een integraal onderdeel van de vorm. Voor hem was kleur een manier om licht functioneel en ruimtelijk in te zetten. Hierdoor vormt de zeefdruk een tweedimensionale verkenning van het onderzoek dat zijn sculpturale werk in de jaren zestig reeds structureerde.

Stijn Verheyen