De Oostenrijkse kunstenaar Arnulf Rainer (1929-2025) liet zich aan het begin van zijn carrière inspireren door het surrealisme en werd in de jaren ’50 een pionier van de Art Informel in Oostenrijk. Deze stroming leerde hij kennen toen hij in 1951 een reis ondernam naar Parijs samen met collega Maria Lassnig, met wie hij tevens het artistieke collectief de Hundsgruppe oprichtte. Zijn oeuvre is echter niet onder één noemer te vatten: ook termen als Fluxus, Wiener Aktionismus, Action Painting, Minimal Art en Arte Povera worden vaak gebruikt bij het bespreken van zijn artistieke werk. Hij bouwde een reputatie op als einzelgänger in de kunstgeschiedenis.

Zijn bekendheid verwierf hij voornamelijk met zijn zogeheten Übermalungen, Überzeichnungen en Zumalungen, termen die hij zelf lanceerde. Deze nemen initieel vaak de vorm aan van een vrijwel geheel overschilderd canvas. Vanaf 1952 begint Rainer met het overschilderen van zijn eigen werken en vanaf 1953 waagt hij zich aan het overschilderen van (reproducties van) bekende meesters. Hierbij blijft het origineel vaak zichtbaar, waardoor een intrigerende spanning ontstaat tussen het oorspronkelijke werk en de toevoegingen van Rainer. Hij bewerkte vaak foto’s van sculpturen van Franz-Xavier Messerschmidt, studies van Leonardo Da Vinci, reproducties van zelfportretten van Vincent Van Gogh en – zoals in de serie Fossilien het geval is – de lithografieën van de Belgisch-Franse dichter en kunstenaar Henri Michaux. Door middel van een agressief iconoclasme maakt Rainer van een reproductie een origineel. In de late jaren ’60 begint Rainer met het maken van zelfportretten, naar eigen zeggen om de ‘nevenverschijnselen van het bezig zijn met beeldende kunst zelfstandig te maken’. Ook op deze zelfportretten brengt hij vaak olieverf, inkt of stift aan.

De Vandenhovecollectie bevat twee werken uit de serie Fossilien, die tussen 1984 en 1986 tot stand kwam. De oorspronkelijke lithografieën van Henri Michaux werden enkele jaren tevoren vervaardigd. De titel van de serie geeft aan dat het hier gaat om het artistieke equivalent van uit de bodem opgegraven resten van organische lichamen of hun versteende afdrukken: de spanning tussen reproductie en origineel zit dus reeds vervat in de naam van de serie. De poëtische ideogrammen van Michaux worden door Rainer vernield. Voor Michaux was er nog een suggestie van lichaamsvormen en woorden mogelijk. Rainers energieke iconoclasme, daarentegen, geven een ongeloof in het ideogram aan. Rainer vernielt de kunst met zijn Übermalungen en Überzeichnungen, met als doel ze van binnenuit te ontwrichten.

Sara Schelstraete