De Belgische kunstenaar Luc Tuymans (1958) onderzoekt onder meer de relatie tussen de schilderkunst enerzijds en fotografie, televisie en cinema anderzijds. Zijn schilderijen worden vaak gekenmerkt door cinematografische technieken zoals montage, cropping, close-ups, bewegingsonscherpte, gloss, overbelichting, kadrering en compositorische of ruimtelijke structuren die de distorsies van cameralenzen oproepen.

Naast zijn werken op doek, realiseerde Tuymans meerdere monumentale werken in de openbare ruimte en in musea en publieke gebouwen. Zo creëerde hij enkele wandtapijten voor twee gebouwen die werden ontworpen door Charles Vandenhove: voor een zittingzaal in het Paleis voor Justitie in ’s Hertogenbosch (1998) en voor de raadzaal van het Gemeentehuis in Ridderkerk (2003). Eén van de voorontwerpen voor dit laatste project, Zonder Titel (2003), kwam terecht in de kunstcollectie van de architect en zijn echtgenote. 

Het hoofdzakelijke in geelgroene tinten opgemaakte ontwerp voor het wandtapijt toont enkele vaag herkenbare motieven van een brug en gebladerte. Het langwerpige horizontaal karton volgt de contouren van de centrale wand van de raadzaal waarvoor het tapijt bestemd is. Centraal maakte de kunstenaar een uitsnijding voor een aanwezige deur.

Tuymans baseerde zich voor deze wandtapijten op polaroidfoto’s die hij tijdens een bezoek aan Ridderkerk maakte. Centraal in de gemeente bevindt zich een protestante kerk, omgeven door een zeventiende-eeuwse slotgracht. De polaroids tonen de gracht die bedekt is met eendenkroos en de schaduwen van een lantaarnpaal, een balustrade, gebladerte en een geparkeerde wagen. Opvallend is hoe er, behalve het gelige dichtgeslibde water en een paar stukjes van de oever, nauwelijks iets van de omgeving rechtstreeks zichtbaar is op de foto’s. De wereld rondom de gracht wordt weergegeven door de silhouetten op het wateroppervlak. Ze bieden slechts een suggestie van menselijke aanwezigheid op de voorts erg verstilde foto’s.

Hoewel het ontwerp en de uiteindelijke uitwerking niet volledig overeenkomen, diende Zonder Titel duidelijk als studie voor het middelste van de drie wandtapijten in de raadzaal. De twee tapijten aan de aangrenzende wanden zijn eveneens gebaseerd op de polaroids: aan de linkerkant worden de schaduwen van twee geparkeerde wagens langs de oever van de gracht afgebeeld; het tapijt aan de rechterkant toont de balustrade van de brug naast een grote grijze waterpartij waarop een blikje Fanta dobbert. De ontwerpen illustreren Tuymans’ fascinatie voor het gebruik van de polaroid, in het bijzonder voor het vluchtige karakter, de kenmerkende overbelichting en de vervormingen van het beeld.

Meer dan tien jaar later gebruikte Tuymans opnieuw de ‘Ridderkerk-polaroids’ voor een triptiek (Murky Water, 2015). De drie olieverfschilderijen zijn bijna exacte, uitvergrote kopieën van enkele van zijn originele snapshots, evenwel zonder enige referentie naar hun originele ontstaanscontext. Dit voorbeeld illustreert Tuymans’ terugkerende strategie van het steeds opnieuw gebruiken van beeldmateriaal en zich eerder eigen gemaakte motieven. 

Camille Bladt