Jan Vercruysse (1948-2018) geldt als een van de meest toonaangevende Belgische kunstenaars binnen de internationale kunstwereld van de jaren 1980 en ’90. Hij was aanvankelijk actief in de visuele poëzie, maar vanaf 1974 richt hij zich op de beeldende kunst. In 1975 opent hij de Elsa von Honolulu Loringhoven Galerie in het centrum van Gent, waar hij onder andere Raoul De Keyser, Danny Matthys, André Cadere, Peter Downsbrough en Joseph Kosuth tentoonstelt. Na anderhalf jaar sluit de galerie haar deuren, waarna op 7 maart 1977 tijdens een happening in Antwerpen de ‘voorstelling van de kunstenaar’ Jan Vercruysse plaatsvindt. Al snel ruilt hij de taal in voor het beeld. Vercruysse werkt voornamelijk in series. Met Portretten van de Kunstenaar, een reeks unieke offsetdrukken die hij start in 1979 en waarmee hij internationaal doorbreekt, reflecteert hij over de rol en hoedanigheid van de kunstenaar. Met de Atopies (1985-1987) en Kamers (1983-1986) waagt Vercruysse zich aan het maken van ruimtelijk werk en adresseert hij de plaats van de kunst. 

Vanaf 1987 werkt Vercruysse aan zijn meest uitgebreide reeks, getiteld Tombeaux, die over een periode van tien jaar uitgroeit tot een tweehonderdvijftigtal werken. De reeks is uitgevoerd in allerhande materialen zoals hout, koper, keramiek en Muranoglas. Sommige bestaan uit één element, anderen zijn opgebouwd uit verschillende losse elementen; werken staan op wieltjes, poten, of een combinatie van de twee, andere hangen hoog aan de muur of staan op de grond. Hoewel er binnen de reeks geen subgroepen bestaan, hebben enkele werken omwille van hun vorm of materiaalgebruik bepaalde karakteristieken gemeen. Zo zijn er werken vervaardigd uit blauw Muranoglas in de vorm van stoelen en muziekinstrumenten. Andere werken, zoals het exemplaar in de Vandenhove-collectie, doen dan weer onwillekeurig denken aan meubelstukken, zoals kapstokken, boekenrekken, bijzettafeltjes en schappen. 

Vercruysse beschrijft de Tombeaux als ‘plaatsen voor het geheugen’, maar laat de invulling of de interpretatie ervan volledig open. Alles wat iets kan inhouden of bevatten (zoals bijvoorbeeld een kast) kwam voor de kunstenaar in aanmerking als model. Tombeaux wordt letterlijk vertaald als grafmonumenten: de werken markeren een plaats waar een herinnering levendig gehouden wordt. Daarnaast betekent het woord ook een gedicht of muzikale compositie ter herinnering aan een overleden voorganger, maar is in tegenstelling tot het lamento niet gericht op verdriet en rouw. De op het eerste gezicht sombere gedachte maakt plaats voor de positieve kracht van de herinnering, concentratie en reflectie. 

De Tombeaux uit de Vandenhovecollectie werd voor het eerst tentoongesteld in de tentoonstelling Open Mind — Gesloten Circuits in het Museum van Hedendaagse Kunst te Gent in 1989. 

Anton Pereira Rodriguez